Ruhsat cebinizde, ekskavatör sahada, ama kimse şantiye girişine bir tabela asmamış, işçilerin SGK girişi yapılmamış ve iş güvenliği uzmanı henüz atanmamış. Bu tablo her yıl pek çok kat karşılığı projenin ilk haftasında yaşanıyor ve bedelini çoğu zaman arsa sahibi, yani yapı sahibi sıfatıyla siz ödüyorsunuz: yapı tatil tutanağı, idari para cezası, aylarca gecikme. Bu yazı, ruhsat ile ilk kazı arasındaki o kısa ama kritik dönemi, hangi işin kimde olduğunu ve hangi sırayla yapılması gerektiğini anlatıyor.
Özet: Şantiye kurulumunda neler, kim tarafından, hangi sırayla yapılır?
Ruhsat alındıktan sonra şantiye açılışı kabaca şu sırayla ilerler: önce yapı denetim kuruluşu, yapı müteahhidi ve şantiye şefi görevlendirmeleri netleşir ve işe başlama bildirimi yapılır. Ardından işyeri SGK'ya bildirilir, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) organizasyonu kurulur, ruhsat bilgilerini taşıyan inşaat tabelası asılır, saha çevrilir, geçici su ve elektrik bağlanır. En son aşamada kazı ve iksa çalışmalarına geçilir. İnşaat işleri tehlike sınıfı bakımından "çok tehlikeli" grupta kabul edildiği için İSG yükümlülükleri hafife alınamaz. Sorumluluk dağılımı genel olarak şöyledir: yapı sahibi ruhsat ve sözleşmelerin sahibidir, müteahhit sahadaki işveren olarak SGK ve İSG yükümlülüklerini yürütür, yapı denetim kuruluşu ise imalatların projeye uygunluğunu denetler. Bu işlerin hiçbiri kazıdan sonraya bırakılmamalıdır. Çünkü eksiklik tespit edildiğinde yetkili idare çalışmayı durdurabilir ve durdurma süresi boyunca hem müteahhidin hem arsa sahibinin takvimi kayar. Ayrıntılar yerel idareye ve güncel mevzuata göre değişebileceği için aşağıdaki listeyi bir çerçeve olarak okuyun, kesin gereklilikleri belediyenizden ve yapı denetim kuruluşunuzdan teyit edin.
Ruhsat çıktıktan sonra ilk kazıya kadar hangi belgeler hazır olmalı?
Ruhsat tek başına "başlayın" anlamına gelmez; ruhsatın ekindeki onaylı projeler, yapı denetim sözleşmesi ve müteahhit ile şantiye şefi taahhütleri de dosyada eksiksiz olmalıdır. Bu belgelerin hangisinin nereden alındığını bilmek, ilk hafta yaşanacak oyalanmayı büyük ölçüde önler.
- Yapı ruhsatı ve onaylı proje seti: Belediyeden (imar müdürlüğü) alınır. Mimari, statik, mekanik ve elektrik projelerinin onaylı nüshaları şantiyede bulunmalıdır.
- Yapı denetim sözleşmesi: Yapı sahibi ile yapı denetim kuruluşu arasında imzalanır. Ruhsat sürecinde zaten gerekli olan bu sözleşme, denetim hizmetinin kapsamını belirler.
- Yapı müteahhidi ve şantiye şefi taahhütnameleri: Müteahhit, yapının yapımını üstlendiğini; şantiye şefi de sahadaki teknik sorumluluğu üstlendiğini bildirir. Kat karşılığı işlerde müteahhit çoğu zaman sözleşmenin diğer tarafıdır, bu yüzden yetki belgesinin güncel olduğunu kontrol edin.
- Zemin etüdü raporu: Temel ve iksa kararlarının dayanağıdır. Kazı başlamadan önce raporun sahaya ulaştığından emin olun. Konuyu ayrıntılı işleyen yazımız: zemin etüdü nasıl yapılır.
- Sigorta poliçeleri: İnşaat all risk sigortası genel bir yasal zorunluluk olmasa da, sözleşmede şart koşulması yaygındır. Komşu parseller için üçüncü şahıs mali sorumluluk teminatı bu poliçenin önemli bir bölümüdür.
İşe başlama bildirimi kimin görevi?
İşe başlama, yapı denetim sistemi üzerinden kayda geçen resmi bir adımdır. Bildirimi yapı denetim kuruluşu ile müteahhit birlikte yürütür; yapı sahibi olarak sizin görevinizse ruhsat ve sözleşme belgelerinin hazır olmasını sağlamak ve başlama tarihini bir tutanakla kayda geçirmektir. Bu tarih, ileride sözleşmedeki süre ve gecikme cezası hesabının başlangıcı olabileceği için önemlidir. Sözleşmede "süre, işe başlama tarihinden itibaren işler" gibi bir ifade varsa, tarih tartışması yaşamamak için tutanak şarttır. Gecikme cezası kurgusu için teminat ve gecikme cezası yazımıza göz atabilirsiniz.
Şantiyede SGK ve iş sağlığı güvenliği işlemleri nasıl yürür?
İnşaat şantiyesi, SGK'ya bildirilmesi gereken bir işyeridir ve işveren sıfatı sahada çalışan müteahhide aittir. Çalışanlar işe başlamadan önce sigortalı olarak bildirilmeli, İSG organizasyonu da kazı başlamadan kurulmalıdır. Bu bölümde yaşanan eksiklik, iş kazasında doğrudan hukuki ve cezai sorumluluk doğurur.
Pratikte şu adımlar izlenir:
- İşyeri bildirgesi: Müteahhit, şantiyeyi SGK'ya işyeri olarak bildirir. Alt işverenler (kalıpçı, demirci, elektrik ve tesisat ekipleri) kendi çalışanlarını kendi adlarına bildirir; asıl işveren olan müteahhit ise alt işverenle birlikte sorumluluk taşır.
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi: İnşaat çok tehlikeli sınıfta olduğundan görevlendirme yükümlülüğü vardır. Görevlendirmeler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın İSG-KATİP sistemi üzerinden yürür.
- Sağlık ve güvenlik planı: Yapı işlerinde İSG yönetmeliği, işe başlamadan önce hazırlanması gereken planı tarif eder. Plan; iskele, kazı, yüksekte çalışma, vinç ve elektrik gibi riskleri ve alınacak önlemleri içerir.
- İSG eğitimleri: İşçiler sahaya girmeden önce temel eğitim almalı, katılım tutanakla belgelenmelidir.
- Kişisel koruyucu donanım: Baret, yelek, iş ayakkabısı ve gerekiyorsa emniyet kemeri müteahhit tarafından temin edilir.
Arsa sahibi sahadaki işçilerin işvereni değildir; ancak sözleşmenizde "SGK ve İSG yükümlülüklerinin yerine getirildiğine dair belgeleri hakedişle birlikte sunma" maddesi bulunması, olası uyuşmazlıkta sizi korur.
Alt işveren ve taşeron ekipler için ne istenmeli?
Taşeron ekipler sahada en sık gözden kaçan gruptur. Her ekipten sözleşme örneği, güncel SGK işe giriş bildirgesi ve İSG eğitim kaydı istenmelidir. Bu belgelerin kopyası şantiye dosyasında tutulur. Denetim sırasında sahada bulunan ama kaydı olmayan bir işçi, tek başına çalışmanın durdurulmasına neden olabilir.
İnşaat tabelası ve şantiye çevresi nasıl hazırlanır?
Şantiye girişine, ruhsat bilgilerini taşıyan bir tabela asılması ve sahanın çevresinin güvenli biçimde kapatılması beklenir. Tabelada genellikle yapı sahibinin, müteahhidin, yapı denetim kuruluşunun, ruhsat tarih ve numarasının ve proje bilgilerinin yer alması gerekir; tam içerik ve ölçü ilgili idarenin yönergesine göre değişir.
Çevre düzeni açısından kontrol edilecek başlıca kalemler:
- Çevre perdesi veya panel: Sokaktan geçenleri ve komşu parseli koruyacak yükseklik ve sağlamlıkta olmalıdır.
- Giriş-çıkış kapısı ve araç yolu: Hafriyat kamyonlarının dönüş yarıçapı ve kaldırım hasarı önceden planlanmalıdır.
- Tekerlek yıkama ve toz kontrolü: İstanbul gibi yoğun yerleşimde belediye zabıtası ve çevre denetimi en çok bu başlıkta işlem yapar.
- Gürültü ve çalışma saatleri: Yerel yönetimlerin çalışma saatlerine ilişkin kuralları farklı olabilir; komşulara önceden bilgi vermek sonradan şikâyetle uğraşmaktan ucuzdur.
- Yangın söndürücü ve ilk yardım dolabı: Küçük görünen bu iki kalem, denetimde ilk bakılan noktalardandır.
Geçici elektrik, su ve sosyal tesisler kimde, nasıl kurulur?
Şantiye için geçici su ve elektrik aboneliği, ilgili dağıtım şirketine başvuruyla sağlanır ve genellikle ruhsat ile müteahhit bilgileri istenir. Aboneliğin kimin adına açıldığı sözleşmede yazılmalıdır; aksi halde abonelik bedelinin ve faturaların arsa sahibine yansıyıp yansımayacağı sonradan tartışma konusu olur.
| Kalem | Genelde kim yapar | Sözleşmede ne yazmalı? |
|---|---|---|
| Geçici elektrik ve su aboneliği | Müteahhit | Abonelik kimin adına, fatura kime ait |
| Şantiye çevre perdesi ve tabela | Müteahhit | Maliyet pazarlık kalemi mi, dahil mi |
| İSG uzmanı ve işyeri hekimi | Müteahhit (işveren) | Belgeler hakedişle sunulacak mı |
| Yapı denetim ücreti | Yapı sahibi, sözleşmeye göre değişebilir | Kat karşılığında kimin üstlendiği |
| İnşaat all risk ve üçüncü şahıs sigortası | Sözleşmeye bağlı | Poliçe bedeli, teminat limiti, lehtar |
| Hafriyat izni ve döküm sahası | Müteahhit | Atık belgesi şartı |
Bu tablo genel uygulamayı yansıtır; hangi kalemin kime ait olacağını kat karşılığı sözleşmesindeki hüküm belirler. Sözleşmede sessiz kalınan her kalem, ilk hakedişte pazarlık konusuna dönüşür.
Sosyal tesisler (yemekhane, soyunma odası, tuvalet, kapalı depo) hem çalışan hakkı hem de denetim konusudur. Konteyner kurulacaksa yeri, iksa ve kazı sahasından uzak seçilmelidir; sonradan taşıma hem zaman hem maliyet demektir.
Komşu parseller ve bitişik yapılar için ne yapılmalı?
Kazıdan önce çevredeki binaların mevcut durumu fotoğraf ve video ile kayıt altına alınmalı, gerekiyorsa mahkeme kanalıyla ya da bilirkişi eşliğinde tespit yapılmalıdır. Bu kayıt, ileride çıkabilecek "çatlak bizim binada yoktu" iddialarına karşı en güçlü belgedir. Yıkım aşamasından geliyorsanız eski bina yıkımı yazımızdaki komşu tespiti adımlarını burada da kullanabilirsiniz. Kazı ve iksa tarafı ise temel kazısı ve iksa yazımızda anlatılıyor.
Şantiye kurulumunda sık yapılan hatalar nelerdir?
Saha deneyiminde tekrar eden hatalar şunlardır; hepsi önlenebilir:
- İşe başlama tarihini tutanağa bağlamamak ve süreyi tartışmaya açık bırakmak.
- İSG uzmanını "kâğıt üzerinde" görevlendirip sahada hiç görmemek.
- Taşeron işçilerin SGK bildirimini müteahhidin sorumluluğuna bırakıp belge istememek.
- Komşu bina tespitini kazı başladıktan sonra yaptırmak.
- Geçici abonelik ve sigorta masraflarını sözleşmede yazmamak.
- Zemin etüdünü sahaya ulaştırmadan iksa ekibini çağırmak.
Arsa sahibi olarak başlangıçta neleri kontrol etmelisiniz?
Teknik sorumluluk müteahhitte ve yapı denetimde olsa da, yapı sahibi olarak başlangıçta sorabileceğiniz basit sorular, ilerleyen aylarda büyük sorunları engeller:
- İşe başlama tutanağı imzalandı mı, tarihi hangisi?
- İSG uzmanı ve işyeri hekimi kim, sahaya ne sıklıkla geliyor?
- Şantiye SGK'ya bildirildi mi, taşeron ekipler listelendi mi?
- Komşu parsel tespit raporu hazır mı?
- Sigorta poliçesi var mı, lehtar kim?
- Yapı denetim kuruluşunun şantiye denetçisi kim, ne sıklıkla geliyor?
Bu soruların cevapları yazılı olarak dosyada durmalıdır. Sözlü verilen güvence, uyuşmazlıkta kanıt değildir.
Sonuç ve sonraki adım
Şantiye kurulumu, projenin ağır yüklü ve gözle görülür kısmı değildir; ama gecikme ve maliyet kayıplarının en sık başladığı yerdir. Önce belgeler, sonra bildirimler, ardından saha düzeni ve en son kazı: bu sıra korunduğunda yapım süreci de sakin ilerler. Numes Yapı olarak nasıl çalıştığımızı hizmetlerimiz sayfasında, tamamladığımız işleri projelerimiz sayfasında inceleyebilirsiniz. Arsanız için süreci baştan planlamak ya da elinizdeki sözleşmeyi bu gözle gözden geçirmek isterseniz iletişim sayfasından bize yazın.
İnşaata Başlamadan Önce Şantiye Kurulumu: Ruhsattan İlk Kazıya Kontrol Listesi