Depremden sonra herkesin aklına aynı soru gelir: binam yıkılır ya da ağır hasar görürse elimde ne kalır? Cevabın bir kısmı DASK poliçesinde yazıyor, ama poliçenin neyi karşıladığını çoğu bina sahibi hasar anında, yani en geç öğrenebileceği anda öğreniyor. Bu yazıda DASK'ın kapsamını, sınırlarını ve kat malikleri ile arsa sahibinin poliçeyle ilgili bilmesi gereken sıraları, belge ve sorumluluk bazında ele alıyoruz.
Özet: DASK nedir, kimler yaptırmak zorunda, neyi ödemez?
DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu), 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında yürütülen Zorunlu Deprem Sigortasıdır. Belediye sınırları içindeki mesken (konut) nitelikli binaların her bağımsız bölümü için yaptırılması gerekir. Poliçe yıllık yenilenir. Poliçe, deprem ve depremin doğrudan sonucu olan yangın, patlama, tsunami ve heyelan gibi hasarlara karşı binanın kendisini güvence altına alır.
Poliçenin ödemediği başlıca kalemler şunlardır: ev eşyası, bina içindeki dekoratif ve kişisel eşya, kira kaybı, geçici barınma gideri, manevi tazminat ve poliçe bedelini aşan onarım maliyeti. Teminat üst sınırı bir bina bedeli sınırıdır; gerçek yeniden yapım maliyeti bu sınırın üzerindeyse fark bina sahibinde kalır. Üst sınırın güncel tutarını her yıl DASK'ın resmi sayfasından kontrol edin; bu tutar değişir ve burada rakam vermiyoruz.
Kısaca DASK, yeniden inşa maliyetinin tamamını değil, yasal sınır içindeki bina hasarını karşılayan bir taban güvencedir. Tam koruma isteyen bina sahipleri, ek teminat sunan tamamlayıcı deprem poliçeleriyle bu boşluğu kapatır.
DASK zorunlu mu, yaptırmazsam ne olur?
Evet, mesken nitelikli binalar için zorunludur. Zorunluluğun pratik sonucu şudur: poliçe yoksa tapu devri, yeni abonelik (elektrik, su, doğalgaz) ve bazı resmi işlemler sırasında poliçe belgesi istenir. Yaptırmamanın doğrudan bir cezası olmasa da, depremde hasar karşılığı alamazsınız ve bina zararınızı karşılayacak bir güvenceniz olmaz.
Kapsam konusunda sık yapılan hatalar:
- İşyerleri: Ticari amaçlı bağımsız bölümler zorunlu kapsamda değildir; isteğe bağlı sigortalanabilir. Karma kullanımlı binalarda (altında dükkân, üstünde konut) her bağımsız bölümün niteliği ayrı değerlendirilir.
- Kamu binaları zorunlu kapsamın dışındadır.
- Her daire için ayrı poliçe gerekir; "bina için tek poliçe" diye bir uygulama yoktur, yönetici ya da kat malikleri kurulu toplu iş yapsa bile poliçe bağımsız bölüm bazında yazılır.
DASK hangi hasarı karşılar, hangisini karşılamaz?
Karşılanan hasar, binanın taşıyıcı sistemi ve ortak alanları dahil bina bütününe gelen deprem kaynaklı fiziksel zarardır. Hasar tespiti DASK'ın görevlendirdiği eksper tarafından yapılır; bina sahibinin tek başına hazırlayacağı bir rapor bağlayıcı değildir.
| Kalem | DASK kapsar mı? | Not |
|---|---|---|
| Taşıyıcı sistem (kolon, kiriş, döşeme, perde) | Evet | Poliçe bedeli sınırı dahilinde |
| Duvar, sıva, ortak merdiven ve çatı | Evet | Deprem kaynaklı hasar olmalı |
| Depremin yol açtığı yangın veya patlama | Evet | Doğrudan sonuç olması şart |
| Ev eşyası, beyaz eşya, mobilya | Hayır | Ayrı eşya sigortası gerekir |
| Kira kaybı ve geçici barınma | Hayır | Tamamlayıcı poliçeyle alınabilir |
| Bahçe duvarı, otopark zemini, bina dışı yapılar | Genellikle hayır | Poliçe genel şartlarına bakın |
| Mevcut hasar ve bakımsızlıktan doğan çatlaklar | Hayır | Deprem öncesi hasar kapsam dışı |
Tablodaki "genellikle" ifadesi bilinçli: DASK'ın genel şartları zaman zaman güncellenir. Karar anında poliçenin kendi metnine ve DASK'ın güncel genel şartlarına bakmak şarttır.
Poliçe bedeli nasıl hesaplanır, neden önemlidir?
Poliçe bedeli, binanın yüzölçümüne ve yapı türüne göre belirlenen birim bedelin, dairenin brüt metrekaresiyle çarpılmasıyla bulunur. Yapı türü; betonarme, yığma, çelik gibi taşıyıcı sistem sınıfını ifade eder. Bir betonarme binayı yanlış sınıfta, örneğin yığma olarak, göstermek primi düşürür ama hasarda sizi aleyhe sonuçla karşılaştırabilir.
Poliçe yaptırırken doğru beyan edilmesi gereken bilgiler:
- UAVT adres kodu: Binanın adresi, ulusal adres veri tabanındaki koda göre girilir. Kod yanlışsa poliçe yanlış binaya yazılabilir.
- Yapı tarzı: Betonarme mi, yığma mı, karkas mı; tapu ve yapı ruhsatı belgelerinden doğrulanır.
- Kat sayısı ve inşaat yılı: Prim hesabı bu iki bilgiye ve deprem bölgesine göre değişir.
- Brüt yüzölçümü: Dairenin brüt metrekaresi tapu ve yapı ruhsatı belgeleriyle uyumlu girilmelidir; çatı arası ve çekme kat gibi alanlarda hangisinin sayılacağını poliçeyi düzenleyen acenteye netleştirtin.
- Hasar durumu: Binada önceki depremlerden kalan hasar varsa bu bilgi poliçeye işlenmelidir.
Yanlış beyan hasar anında ödemeyi azaltabilir ya da poliçeyi hükümsüz kılabilir. Bu nedenle prim farkı için doğru bilgiyi riske atmayın.
Müteahhitlik süreci, yeni bina ve DASK arasındaki ilişki nedir?
Yeni inşa edilen binada DASK, teslimle birlikte devreye girmesi gereken bir adımdır; ancak sorumluluk dağılımı sözleşmede yazmıyorsa tartışmaya açıktır. Kat karşılığı ya da anahtar teslim projelerde sıra genellikle şöyle işler:
- Yapı kullanma izin belgesi (iskân) alınır. İskândan önce bina yasal olarak kullanıma açılmadığı için bağımsız bölüm poliçesi için gerekli tapu ve adres kayıtları tamamlanmaz.
- Kat mülkiyeti kurulur, bağımsız bölümler tapuya işlenir. DASK poliçesi bağımsız bölüm bazında yazıldığından bu kayıt olmadan poliçe düzenlenemez.
- Daire teslimi ve tapu devri yapılır. Tapu müdürlüğü işlem sırasında geçerli DASK poliçesi talep eder.
- Poliçe yıllık yenilenir. Yenileme sorumluluğu artık yeni malikte olur; yönetim planı bu konuda hatırlatma sistemi kurmayı kararlaştırabilir.
Dikkat edilmesi gereken nokta, inşaat devam ederken yapının "yapım aşaması" sigortası olmaması. DASK bitmiş mesken yapısı sigortalar. Şantiye sürecinde deprem, yangın ya da diğer hasar riski için inşaat all risk (CAR) poliçesi ayrıca düzenlenir ve genellikle sözleşmede müteahhidin yükümlülüğü olarak yazılır. Sözleşmenizde bu poliçenin kim tarafından, hangi bedelle, arsa sahibi lehtar olacak biçimde yaptırılacağı açık mı, kontrol edin. Teminat, gecikme ve ek iş bölümleri için sözleşme hazırlığı sırasında hizmetlerimiz sayfasındaki süreç başlıklarına da göz atabilirsiniz.
Eski bina, riskli yapı ve DASK: poliçe geçerli kalır mı?
Riskli yapı raporu çıkmış bir bina için de DASK poliçesi yaptırılabilir ve yenilenmelidir; ancak poliçe binayı güçlendirmez, yalnızca hasarın bir kısmını karşılar. Rapor poliçeyi kendiliğinden iptal etmez; hasar sonrası eksper ise deprem öncesindeki hasarları ve bakım durumunu ayrıca değerlendirir.
Kentsel dönüşüm kararı alınan binalarda sıra şöyledir:
- Riskli yapı tespiti yapılır ve rapor onaylanır.
- Malikler dönüşüm kararını alır, yıkım ve yeniden yapım sözleşmesi imzalanır.
- Yıkım gerçekleşince eski binanın poliçesi konusunu kaybeder; poliçe iptali ve prim iadesi için DASK'a ya da sigorta şirketine başvuru yapılır.
- Yeni bina iskân aldıktan sonra yeni poliçe düzenlenir.
Yıkım tarihi ile yeni poliçe başlangıcı arasında "güvencesiz dönem" oluşabilir; bu dönemde şantiye için ayrı sigorta devam etmelidir. Bu sürecin hukuki ve teknik tarafı için projelerimiz sayfasında dönüşüm örneklerine bakabilirsiniz.
Hasar olursa sıra nedir, hangi belge nereden alınır?
Depremden sonra önce can güvenliği, sonra hasar tespiti, ardından DASK başvurusu gelir. Başvuru için bekleyeceğiniz bir kanuni "sessizlik süresi" yoktur ama gecikme eksper çalışmasını zorlaştırır. Önerilen sıra:
- Binayı güvenli biçimde boşaltın, giriş-çıkış yollarını kontrol edin ve gerekiyorsa AFAD ya da belediye yönlendirmelerini izleyin.
- Fotoğraf ve video ile hasarı kayda alın. Taşıyıcı elemanların çatlakları, kolon-kiriş birleşimleri, duvar çatlakları ve zemin oturması öncelikli olmalı.
- DASK'a hasar ihbarı verin. Poliçe numarası, kimlik, adres ve hasar tarifi ile çağrı merkezinden ya da internet üzerinden yapılır.
- Eksper incelemesini bekleyin. Eksper binayı gezip hasar oranını ve tutarı belirler; yetkili olmadığı kalemleri ayrıca yazar.
- Hasar tespit raporunu inceleyin. Raporun nüshasını isteyin ve itirazınız varsa yazılı olarak bildirin.
- Ödeme yapılır. Ödeme, hasar tutarı ve poliçe bedeli sınırı çerçevesinde kalır.
Kat malikleri kurulu varsa ortak alan hasarı için yönetim adına başvuru yapılabilir, ancak her bağımsız bölümün poliçesi kendi içinde değerlendirilir. Bu nedenle yönetim planında "hasar sonrası koordinasyon" için bir sorumlu belirlemek zaman kazandırır.
DASK yetmiyorsa ne yapılır: tamamlayıcı sigorta ve yapı kalitesi
DASK taban güvencesidir; tamamlayıcı deprem sigortası, DASK sınırını aşan hasarı ve eşya ile kira kaybı gibi kalemleri karşılar. Poliçeyi seçerken şunlara bakın:
- Tamamlayıcı poliçe DASK'ın bina bedeli sınırını aştığında fark ödemesi yapıyor mu?
- Eşya ve kira kaybı teminatı var mı?
- Muafiyet oranı nedir, hasarın ne kadarı sizde kalıyor?
- Sigorta bedeli, güncel yeniden inşa maliyetini yansıtıyor mu?
Bir de sigortanın karşılayamadığı ama asıl belirleyici olan boyut var: binanın kendisinin depreme dayanımı. Sigorta hasarı parayla telafi eder; can güvenliğini ise yalnızca yapı kalitesi sağlar. Yeni bina alırken ya da dönüşüm sözleşmesi yaparken şunlara bakın: zemin etüdü raporu, TBDY 2018'e göre hazırlanmış statik proje, beton kalite kontrol belgeleri, yapı denetim kuruluşunun aşama raporları. Mevcut bir binanız varsa deprem performans analizi, hangi güçlendirme ya da dönüşüm kararının uygun olduğunu söyler. Bu belgelerden biri eksikse sigorta poliçesi tek başına sizi korumaz.
Sık sorulan sorular
DASK poliçesi bina satılınca yeni sahibe geçer mi?
Poliçe binaya bağlıdır; satış sonrası yeni malik poliçeyi devralır ve devir bildirimi ile poliçe sahibi güncellenir. Tapu devrinde geçerli poliçe istendiği için süreç pratikte işlemin bir parçasıdır.
Kiracı DASK yaptırabilir mi?
Poliçe yükümlülüğü maliktedir. Kiracı isterse yaptırabilir ama zorunluluk malike aittir; kira sözleşmesinde sorumluluk yazılıysa uygulanır.
Hasar küçükse ihbar etmeli miyim?
Evet. Küçük çatlaklar bile sonraki depremlerde büyüyebilir. İhbarı geciktirmek, hasarın depremden mi sonradan mı kaynaklandığı konusunda ihtilaf yaratır.
Yıllık yenileme unutulursa ne olur?
Poliçe süresi bittiği günden sonra teminat da biter. Bu aralıkta olan bir depremde ödeme alamazsınız. Otomatik yenileme ya da telefon hatırlatması kurmak en basit korumadır.
Karar vermeden önce kontrol listesi
- Her bağımsız bölüm için geçerli DASK poliçesi var mı, tarihi ne zaman bitiyor?
- Poliçedeki yapı tarzı, kat sayısı ve brüt alan bilgileri tapu ve ruhsatla uyumlu mu?
- Müteahhit sözleşmesinde inşaat süresince geçerli CAR (inşaat all risk) poliçesi sorumluluğu yazılı mı?
- Kentsel dönüşüm planında yıkım ile yeni poliçe arasındaki boşluk için önlem alındı mı?
- Tamamlayıcı poliçe gerekiyorsa kapsamı ve muafiyeti karşılaştırıldı mı?
Yapınızın durumunu, sigorta ve sözleşme tarafında hangi boşlukların olabileceğini birlikte değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Süreç boyunca belge ve sorumluluk sırasını sizinle netleştirmek, işimizin zaten bir parçası.
DASK Nedir, Neyi Karşılar, Neyi Karşılamaz? Bina Sahibi İçin Deprem Sigortası Rehberi